Dizel aracın torku ve yakıt ekonomisi kullanırken keyif verir; ta ki göstergede içi noktalı, sarı bir egzoz simgesi yanana kadar. Çoğu sürücü bu uyarıyı görünce motorun bozulduğunu sanıp telaşlanır. Oysa yanan şey motorun arızası değil, partikül filtresinin dolmaya yaklaştığını bildiren bir uyarıdır.

Euro 5 ve Euro 6 normundaki dizel araçların egzozunda bulunan Dizel Partikül Filtresi (DPF), motordan çıkan kurumu, yani siyah dumanı bir sünger gibi yakalar. Ama her filtrenin bir kapasitesi var; kurum yeterince yakılmazsa egzoz hattı yavaş yavaş tıkanır.

Peki filtre dolunca aracı durdurmak mı gerekir, yoksa yola devam mı? Sanayiye gitmeden temizlemek mümkün mü? Lamba sönmezse motoru ne bekliyor? Bu yazıda DPF uyarısını adım adım ele alıyor ve araca yeniden rahat nefes aldıracak çözümleri sıralıyoruz.

DPF Nasıl Çalışır, Neden Dolar?

Üreticiler filtreyi ömür boyu kendi kendini temizleyecek şekilde tasarlar. Bu işleme rejenerasyon denir: egzoz sıcaklığı belli bir seviyeye çıktığında içerideki kurum yanıp kül olur ve atılır. Ancak bu sıcaklığa ulaşılamazsa filtre temizlenemez ve dolmaya başlar. Dolmasının başlıca nedenleri şunlardır.

Hep şehir içi ve kısa mesafe

DPF’nin en büyük düşmanı dur-kalk trafik ve kısa yolculuktur. Araç sabah çalıştırılıp 10-15 dakikalık bir mesafeden sonra durduruluyorsa egzoz, kurumu yakacak yaklaşık 600°C’ye hiç çıkamaz. Motor sürekli soğuk çalışır, daha fazla kurum üretir ve filtre çabuk dolar.

Düşük devirde, yüksek viteste sürmek

Yakıt kazanmak için aracı sürekli 1500-2000 devirde “bayıltarak” kullanmak, yanma odasında tam yanmayan yakıtın egzoza geçmesine yol açar. Bu artıklar filtre gözeneklerine çamur gibi yapışarak tıkanmayı hızlandırır.

Yanlış yağ ve düşük kaliteli yakıt

Partikül filtreli araçlarda düşük küllü “Low-SAPS” onaylı yağ kullanmak gerekir; bu konuyu ayrıca özel partiküllü motor yağları başlığında bulabilirsiniz. Standart yağ yandığında geride kalan kül, doğrudan filtreye yerleşir ve rejenerasyonla yok olmaz. Kalitesiz mazot da kurum miktarını artırarak filtre ömrünü kısaltır.

Işığı Söndürmek İçin Yolda Neler Yapılır?

DPF lambası sarı ve sabit yanıyorsa araç şunu söylüyor: “Filtre doldu, kendimi temizlemek istiyorum ama yeterli egzoz sıcaklığını sağlamıyorsun.” Bu durumda aracı kesinlikle durdurmayın, kontağı kapatmayın. Aktif rejenerasyonu kendiniz başlatmak için şu yolu izleyin.

1. Çevre yolu ya da otoyol gibi akıcı, dur-kalk gerektirmeyen düz bir yola çıkın.
2. Vitesi normalden bir kademe düşük tutun; örneğin 5. yerine 4. viteste gidin.
3. Motor devrini 2500-3000 devir (RPM) aralığında sabitleyin ve hızı düşürmeden yaklaşık 15-20 dakika sürün.

Bu yüksek devirli sürüş egzoz sıcaklığını 600°C’nin üzerine çıkarır; filtredeki kurum yanıp küle dönüşür ve dışarı atılır. İşlem tamamlandığında DPF ışığı kendiliğinden söner.

Sürüş sırasında egzozdan normalden yoğun, gri-beyaz ya da mavimsi duman gelmesi, hafif bir yanık kokusu duyulması rejenerasyonun gerçekleştiğini gösterir; endişelenmeyin.

Lamba Sönmüyor ya da Yanıp Sönüyorsa

Rejenerasyon sürüşünden sonra da ışık sönmüyorsa, yanıp sönmeye başladıysa ya da DPF lambasına “motor arıza lambası” ile yay şeklindeki ön ısıtma (kızdırma bujisi) simgesi eşlik ediyorsa durum kritik aşamaya geçmiştir.

Filtre doluluğu yüzde 70-80 düzeyine ulaştığında motor beyni (ECU) motoru korumak için “Limp Mode” denen korumalı moda geçer. Turbo devre dışı kalır, devir 3000’i aşamaz ve gaza ne kadar basarsanız basın araç hızlanmaz. Bu aşamada zorlamayı sürdürürseniz, egzozdan çıkamayan yüksek basınç geriye teper. Bu geri basınç önce turboşarj kanatlarına zarar verir, ardından motor yağına mazot karışmasına ve ağır bir motor hasarına yol açabilir.

Filtreyi Uzun Süre Sağlıklı Tutmak İçin

DPF’nin ömrü büyük ölçüde nasıl kullanıldığınıza bağlıdır. Aşağıdaki alışkanlıklar uyarı lambasıyla karşılaşma ihtimalini belirgin biçimde azaltır.

• Ara sıra uzun yola çıkın. Şehir içi kullanımın ağırlıkta olduğu bir araçta, haftada bir akıcı bir yolda yirmi dakikalık sürüş filtrenin kendini temizlemesine fırsat verir.
• Rejenerasyonu yarıda bırakmayın. Egzoz ısınırken, yani araç yüksek devirde yoğun bir koku ya da duman çıkarırken kontağı kapatmak temizlik döngüsünü yarım bırakır.
• Doğru yağı seçin. Aracın kullanım kılavuzundaki onaya uygun, düşük küllü yağı belirtilen aralıkta değiştirin.
• Kaliteli yakıt kullanın. Güvenilir istasyondan alınan mazot kurum üretimini sınırlar.
• Lambayı ertelemeyin. Sarı ışık ilk yandığında müdahale etmek, filtreyi kurtarmanın en ucuz yoludur.

Bu önlemlere rağmen lamba sık sık yanmaya başlıyorsa, filtre dışında bir sebep olabilir: yanlış değer gönderen bir basınç sensörü, enjektör arızası ya da EGR valfi sorunu da sistemi sürekli rejenerasyona zorlayabilir. Bu gibi durumlarda yalnızca filtreyi temizlemek kalıcı çözüm olmaz, kök neden bulunmalıdır.

Bahar Oto Servis’te DPF Kontrolü ve Temizliği

Doluluk kritik eşiği aştığında otobanda rejenerasyon yapmaya çalışmak hem işe yaramaz hem de tehlikelidir. Bu noktadan sonra işi atölye ortamında çözmek gerekir.

Araç Kadosan’daki servisimize geldiğinde önce orijinal diyagnostik cihazı OBD2 soketine bağlıyoruz. Filtrenin yüzde kaç dolu olduğunu, içindeki kurum miktarını (gram) ve basınç sensörlerinin durumunu canlı verilerle inceliyoruz.

Tıkanıklık yazılımla açılabilecek seviyedeyse aracı güvenli bir konuma alıp bilgisayardan “zorlanmış rejenerasyon” (forced regeneration) başlatıyoruz. Beyin motor devrini kendisi yükseltip özel bir enjeksiyon haritası uygulayarak filtreyi atölye ortamında temizliyor.

Kurum bilgisayarla açılamayacak kadar sertleşmişse, filtrenin metaline ve içindeki değerli kaplamaya zarar vermeyen özel DPF temizleme kimyasalları kullanıyoruz. Ardından basınçlı özel makineyle filtreyi temizliyoruz. Çekişin toparlandığını, yakıt tüketiminin düştüğünü ve lambaların söndüğünü genellikle ilk sürüşte fark edersiniz.

Partikül tıkanıklığını büyük motor arızasına dönüşmeden çözmek için Kadosan’daki servisimize gelebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular