Araç hararet yapıyorsa soğutma döngüsünün bir halkası kopmuştur: sıvı eksilmiş, termostat kilitlenmiş, su pompası görevini bırakmış ya da fan devreye girmiyordur. Ne olduğunu anlamadan yola devam ederseniz motor üst kapağı yamulur, conta yanar ve onarım pahalı bir motor revizyonuna dönüşür.

Yaz öğleden sonrası, dur-kalk bir trafik ve göstergede yavaşça sağa kayan bir ibre. Çoğu sürücünün ilk tepkisi bir süre daha bakıp gitmeyi denemektir. Oysa o anda motorun içinde zaman aleyhine işleyen bir saat vardır.

İçten yanmalı motor çalışırken büyük miktarda ısı üretir ve bunun belirli bir kısmını kimyasal olarak kontrol altında tutmak soğutma sisteminin işidir. Sistem aksadığında metal parçalar genleşir, yağ inceler, contalar zorlanır. Kadosan Oto Sanayi Sitesi’ndeki Bahar Oto Servis’te sık gördüğümüz bu arızayı bu yazıda üç soru etrafında topladık: hararet neden olur, yolda ne yapılır, conta yandıysa bunu nasıl anlarız.

Hararetin Arkasındaki Soğutma Sistemi Arızaları

Silindirlerin içinde yakıt yandıkça motor bloğuna giren ısı, radyatör ve su kanallarından geçen sıvı yardımıyla dışarı atılır. Bu işi su pompası, radyatör, termostat ve fan birlikte yürütür. Birinin bile görevini yapmaması, sıcaklığın hızla yükselmesine yeter.

Atölyeye hararet şikayetiyle gelen araçlarda aşağıdaki sebepleri sıkça görüyoruz:

• Sıvı eksikliği. Isıyı taşıyacak su ya da antifriz kalmadıysa motor soğuyamaz. Çatlamış hortum, delinmiş radyatör ya da kabin içine sızan kalorifer radyatörü sıvı kaybının tipik yoludur.
• Termostatın kapalı kalması. Motor ısınınca açılarak sıcak suyu radyatöre yollaması gereken termostat kapalı konumda takılırsa su motorun içinde hapsolur. En ani ve en tehlikeli hararet nedeni budur.
• Su pompasının (devirdaim) bozulması. Pompanın kanatçığı kırılırsa ya da rulmanı dağılırsa sıvı dolaşamaz, bulunduğu yerde kaynar.
• Radyatör tıkanıklığı ve fan arızası. Yıllarca yalnızca musluk suyu doldurulan sistemlerde petekler kireç ve tortuyla tıkanır. Elektrikli fan da çalışmıyorsa araç ilerlerken rüzgârla idare eder, ama trafikte durunca ibre hemen yükselir.

Yolda Hararet Yaptıysanız Sırasıyla Ne Yapmalı?

İbre kırmızıya vurduğunda atacağınız ilk birkaç adım, bir sonraki servis faturasının boyutunu belirler. Soğukkanlı kalıp şu sırayı izleyin:

1. Klimayı kapatın, kaloriferi en sıcak ve en güçlü kademeye alın. Klima motora ek yük bindirir. Kalorifer petekleri küçük bir radyatör gibi çalışıp sıcağı kabine çekerek motoru biraz rahatlatır; camları açmanız gerekir.
2. Güvenli bir yere çekip motoru durdurun. “Şu benzinliğe kadar giderim” düşüncesi, motoru ağır hasara götüren en yaygın hatadır.
3. Kapağı açmayın. Sistem basınç altındadır; sıcakken genleşme kabının kapağını gevşetirseniz kaynar su fışkırır ve ciddi yanıklara yol açar. Motorun en az 45 dakika soğumasını bekleyin.
4. Sıcak motora soğuk su dökmeyin. Dışarıdan su sıkmak ya da kaba aniden buz gibi su doldurmak metalde ani büzülme yaratır; silindir kapağı çatlayabilir. Gerekiyorsa motor soğuduktan sonra, çalışır durumdayken yavaş yavaş sıvı eklenir.

Motor soğuduktan sonra aracı tekrar çalıştırıp yola koyulmak çoğu zaman kısa süreli bir rahatlama verir ve asıl problemi gizler. Aracı çekiciyle servise getirmek, sorunsuz görünen bir sürüşün sonunda motor kaybetmekten ucuzdur.

Conta Yanması Nedir, Hangi İşaretlerle Anlaşılır?

Silindir kapak contası, motor bloğu ile üst kapağın arasında bulunan ince bir sızdırmazlık elemanıdır. Yanma odasındaki basıncı hapseder, yağ ile soğutma suyunun birbirine karışmasını da engeller. Motor aşırı ısındığında alüminyum kapak bükülebilir, conta ezilir, yanar ya da yırtılır; bu andan sonra yağ ile su birbirine karışabilir.

Hararet yaptıktan sonra aracı kullandıysanız, conta yanığına işaret eden belirtiler şunlardır:

• Yağ rengi ve kıvamı. Yağ çubuğunu çektiğinizde yağ açık kahve, köpüklü ya da tahin benzeri bir kıvamdaysa içine su karışmıştır. Böyle bir yağ motoru yağlayamaz; kısa sürede yatak sarma riski doğar.
• Genleşme kabında kabarcık. Motor çalışırken kapta sürekli hava kabarcığı çıkıyor, su fokurduyorsa yanma basıncı soğutma sistemine kaçıyor olabilir. Yüzeyde yağ tabakası görmeniz de aynı yöne işaret eder.
• Egzozdan beyaz duman. Motor ısındıktan sonra bile egzozdan kalın ve bulut gibi beyaz buhar çıkıyorsa yanma odasına su giriyor demektir.
• Sabah zor çalışma ve tekleme. Gece boyunca silindire sızan su bujileri ıslatabilir. Marş uzar, motor sarsılarak çalışır; ısındıkça ve su atıldıkça durum bir ölçüde düzelir.

Bahar Oto Servis’te Soğutma Sistemi ve Conta İşlemleri

Conta yanığı bir parça değişiminden fazlasıdır. Üst kapak sökülür, ısıdan eğrilen yüzeyi düzlük kontrolünden geçirilir; gerekiyorsa rektifiye edilir, çatlak açısından denetlenir. Ardından yeni bir çelik conta ile, tork değerlerine ve sıkma sırasına uyularak toplanır.

Hararet şikayetinde tahminle çalışmıyoruz. Sisteme basınç testi uygulayarak iğne ucu kadar kaçakları buluyoruz. Conta şüphesi olduğunda ise CO2 kaçak test kiti ile soğutma sıvısında egzoz gazı olup olmadığına bakıyoruz; böylece “conta yanmış mı” sorusunun cevabı tahmin değil, ölçüm olur. Sürekli su eksiltiyorsa ya da fanı sık sık çalışıyorsa motoru kaybetmeden Bahar Oto Servis’e uğrayın.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)