Kontağı çevirdiğinizde göstergede içinde ünlem olan, altı düz bir at nalı biçiminde sarı bir simge yanıyorsa lastik basınç izleme sisteminin, yani TPMS’in uyarısıyla karşı karşıyasınız. Bu lamba sık görülen ve çoğu zaman basit bir nedenle yanan ikazlardan biridir; ama sönmediğinde insanı gerçekten yoruyor.

Sistem, lastiklerden birinin basıncı üreticinin öngördüğü değerin kabaca beşte biri kadar düştüğünde sürücüyü uyarmak üzere tasarlanmıştır. Amaç, fark edilmeyen bir basınç kaybının lastik yarılmasına ya da kazaya dönüşmesini önlemek. Fakat bazen havayı tamamlarsınız, lamba yine yanar; bazen de yol boyunca yanıp söner.

Aşağıda lambanın hangi sebeplerle yandığını, sabit ışıkla yanıp sönen ışığın ne demek olduğunu, evde yapılabilecek sıfırlama adımlarını ve işin elektronik tarafına geçtiği noktada atölyede neler yaptığımızı sıraladık.

Dolaylı ve Doğrudan Sistem: Aracınız Hangisini Kullanıyor?

Lambanın davranışını yorumlamak için önce aracın lastiği nasıl izlediğini bilmek gerekir. İki farklı mantık var.

Dolaylı (indirekt) sistem. Jantlarda sensör ya da pil yoktur. Sistem, ABS’nin tekerlek hız sensörlerinden yararlanır. Havası azalan lastiğin çapı küçüldüğü için aynı yolu daha fazla tur atarak alır; ABS ünitesi bu hız farkını görür ve uyarı verir. Bakımı kolaydır, kırılacak parça yoktur, ama tam basınç değerini gösteremez.

Doğrudan (direkt) sistem. Günümüz araçlarının çoğunda bulunan bu yapıda her jantın sibobuna bağlı, pille çalışan ve telsiz sinyaliyle haberleşen bir sensör vardır. Basıncı bar ya da PSI olarak ekranda gösterebilir ve çok hassastır. Karşılığında pil bitmesi ve fiziksel kırılma gibi risklere açıktır.

Lamba Yanmasının Başlıca Nedenleri

Lambanın yanması, lastiğin patladığı ya da çivi yediği anlamına gelmez. Sensörler hem basınçtaki küçük değişimlere hem de sıcaklığa duyarlıdır. En sık rastlanan durumlar şunlar.

Havanın soğuması

Sonbaharda ve kışın ilk soğuk sabahlarında lamba yanıyorsa şaşırmayın. Hava soğudukça hacmi küçülür; gece sıcaklık on derece birden düştüğünde lastikteki hava basıncı da kendiliğinden azalır. Sistem bunu eksiklik olarak yorumlar. Öğleye doğru hava ısındığında ya da yolda lastikler ısındığında lambanın kendi kendine sönmesi bu yüzdendir.

Lastik yerlerinin değişmesi

Mevsimlik lastik değişiminde ya da rotasyonda tekerlekler yer değiştirmiş olabilir. Aracınız her sensörün hangi köşede durduğunu biliyorsa, yer değişikliğinden sonra sistemin yeniden öğrenmesi gerekir. Bu da bir sıfırlama işlemiyle yapılır.

Sensör pilinin bitmesi

Pek bilinmeyen bir ayrıntı: Sibopla birleşik olan sensörlerin içinde küçük bir lityum pil bulunur ve dışarıdan şarj edilemez. Ortalama beş ila yedi yıl ya da yaklaşık 100.000 km dayanırlar. Pil bitince sensör sinyal vermeyi bırakır ve sistem arıza lambası yakar.

Fiziksel hasar

Kaldırıma sürtmek, çukura sert girmek ya da lastikçide dikkatsiz sök-tak yapılması sensörü kırabilir. Çatlayan ya da kopan sensör sistemi hemen devre dışı bırakır.

Sabit Işık mı, Yanıp Sönen Işık mı?

Lambanın nasıl yandığı, sorunun nerede olduğunu doğrudan söyler ve teşhise buradan başlanır.

Sabit yanıyorsa: Araç çalışır çalışmaz lamba sürekli yanıyorsa mesele basınç düşüklüğüdür. Sensörler sağlam ve beyinle konuşuyor, lastiklerden birinin ya da birkaçının havası inmiş demektir. Havayı tamamlamak ya da patlağı onartmak çoğunlukla sorunu bitirir.

Yanıp sönüyorsa: Kontak açıldıktan sonra lamba bir buçuk dakika kadar (60-90 saniye) yanıp söner, ardından sabit yanmaya geçerse bu lastiğin inik olduğunu değil, sistemin kendisinde bir arıza olduğunu gösterir. Bir sensörün pili bitmiş, bir sensör kırılmış ya da alıcıyla sensör arasındaki haberleşme kopmuş olabilir. Bu durumda hava basmanın faydası yoktur; arıza tespit cihazına bağlanmak gerekir.

Evde Sıfırlama: Adım Adım

Lastikte patlak yoksa ve yalnızca hava azalmışsa, ışığı söndürmek için çoğu zaman servise gitmeniz gerekmez. Sırayla şunlara bakın.

1. Havayı üretici değerine getirin

İstasyonda dört lastiğin basıncını kontrol edin. Doğru değerler şoför kapısı direğindeki etikette ya da yakıt kapağının iç yüzünde yazar. Dört lastiği (stepnede de sensör olan araçlarda onu da) bu değere eşitleyin.

2. Sıfırlama tuşu olan araçlar

VAG grubu (Volkswagen, Seat, Skoda) ve bazı Asya menşeli araçlarda (Toyota, Honda gibi) “SET” ya da TPMS yazan bir tuş bulunur. Torpido gözünün içinde, vites topuzunun çevresinde ya da direksiyonun solundaki panelde olabilir.

1. Kontağı açın ya da motoru çalıştırın.
2. Tuşa basın ve bip sesi gelene kadar, yaklaşık 3-5 saniye basılı tutun.
3. Ses geldikten ya da lamba yanıp söndükten sonra bırakın; araç yeni değerleri kaydetmiştir.

3. Ekrandan sıfırlama

Peugeot, Renault, BMW, Mercedes gibi yeni nesil araçlarda fiziksel tuş yoktur, işlem yol bilgisayarından yapılır.

1. Direksiyondaki ya da orta konsoldaki tuşlarla multimedya ekranına girin.
2. “Araç Ayarları” ya da “Sürüş Asistanları” bölümünü açın.
3. “Lastik Basıncı” veya “TPMS” sekmesine geçin.
4. “Basınçları Kaydet”, “Store Tire Pressures” ya da “Sıfırla” seçeneğini onaylayın.

4. Kısa bir sürüş yapın

Tuşla ya da menüyle sıfırlasanız bile bazı araçlar sensörleri tanıması için tekerleklerin dönmesini ister. Düz, akıcı bir yolda 30-80 km/s hızla on on beş dakika ilerleyin; sensörler veri gönderdikçe lamba kendiliğinden söner.

Lamba Sönmüyorsa Kontrol Listesi

Sıfırlamadan sonra da ışık yanmaya devam ediyorsa tahminle ilerlemek yerine şu sırayı izlemek zaman kazandırır.

• Dört lastiği de tek tek ölçün. Gözle bakmak yetmez; lastiklerden birindeki küçük bir eksiklik bile sistemi uyarıda tutabilir.
• Stepneyi unutmayın. Yedek lastikte sensör bulunan araçlarda eksik havası lambayı yakmaya devam eder.
• Soğuk ölçüm yapın. Basıncı lastikler soğukken, araç uzun süre yürümemişken ölçmek doğru değeri verir; ısınmış lastik yüksek gösterir.
• Yakın zamanda ne yapıldığını düşünün. Lastik değişimi, rotasyon, jant takımı ya da akü değişimi lambayı tetiklemiş olabilir.
• Işığın karakterine bakın. Yanıp sönmeyle başlayıp sabitlenen lamba, hava basarak çözülecek bir durum değildir.

Bu liste bittikten sonra da lamba duruyorsa, geriye sensör, pil ya da haberleşme arızası kalır ve bunu yalnızca cihazla okuyabiliriz.

Bahar Oto Servis’te Sensör Kodlama ve Adaptasyon

Havayı ayarladınız, menüden birkaç kez sıfırladınız, lamba yine sönmüyorsa mesele mekanik olmaktan çıkıp elektronik bir arızaya dönmüş demektir. Kadosan’daki atölyemizde bu noktadan sonra deneme yanılma yapmıyoruz.

Lisanslı TPMS sinyal tarayıcı cihazımızla aracın çevresini dolaşıyor ve her tekerlekteki sensörün telsiz sinyalini dışarıdan okuyoruz. Böylece jantı yerinden sökmeden hangi sensörün pilinin bittiğini ya da sinyali kestiğini dakikalar içinde buluyoruz.

Sensör bozuksa orijinal ekipman kalitesindeki yenisini temin ediyoruz. Aracın beynindeki eski sensörün kimlik numarasını (ID) yeni sensöre aktarıyoruz; buna sensör klonlama diyoruz. Araç yeni sensörü fark etmiyor, ODIS ya da OBD2 üzerinden yapılan kalibrasyonla sistem fabrika düzenine dönüyor ve lamba sönüyor.

Lastikçide jant sökülüp takılırken sensörlerin zarar görmesi de sık rastlanan bir durumdur. Bu yüzden mevsimlik lastik değişiminden sonra lamba yanmaya başlarsa önce sensörlerin yerinde ve sağlam olup olmadığına bakıyor, gerekirse sinyal taramasını o gün yapıyoruz.

Lastik patlaması riskine karşı güvenlik sağlayan bu uyarı sistemini devre dışı bırakmak çözüm değildir. İnatçı TPMS arızaları için Kadosan’daki Bahar Oto Servis’e uğrayabilirsiniz.

Son bir not: bu uyarıyı ertelemek, özellikle uzun yolculuk öncesinde mantıklı değildir. Düşük basınçla sürülen lastik fazla ısınır, yan duvarı yorulur ve beklenmedik anda zarar görebilir. Lamba yanıyorsa bir sonraki yakıt molasında basıncı kontrol etmek, sistemi bilgisayarla okutmak içinse bakım zamanını beklememek gerekir. Kısa bir kontrol, hem lastik ömrünü hem de güvenliği korur.

Şunu da ekleyelim: Lastik basıncını ayda bir ve uzun yolculuklardan önce kontrol etme alışkanlığı, TPMS lambasının sizi bir anda yakalamasını büyük ölçüde engeller. Sistem uyarı vermeden önce de basınç yavaş yavaş düşer; küçük bir sızıntıyı bu aşamada yakalamak jant ve lastik ömrü açısından ciddi fark yaratır. Düzenli ölçüm yapan sürücüler lambayı çoğunlukla yalnızca hava soğuduğunda görür.

Sık Sorulan Sorular